Proiektuaren inpaktua ebaluatzeko gida - NGEU

Abenduaren 30eko 36/2020 Errege Lege Dekretua indarrean sartu zenean, Espainiako gobernuak Next Generation Europako funtsen esparruaren barruan finantzatu beharreko proiektuak ebaluatzeko eta exekutatzeko mekanismoak eta prozedurak ezarri zituen.

Legeria horren bidez, Ekonomia Berreskuratzeko eta Eraldatzeko Proiektuen figura sortu zen (aurrerantzean, PERTES), zeinak definitzen baititu ekonomiaren gainerako alorretan eragin biderkatzailea duten lankidetza publiko-pribatuak, hau da, jarduera ekonomikoa dinamizatzeko gaitasuna dutenak, lanpostuak sortzeko nahikotasuna dutenak eta Espainiako produkzio-sarearen lehiakortasuna hobetzeko potentziala dutenak. Halaber, PERTEek lehentasuna emango diete proiektu berritzaileei, ezagutzaren, esperientziaren, finantza-baliabideen eta eragile ekonomikoen arteko konbinazioa sustatzen dutenei, eta enpresa txiki eta ertainen integrazioa eta hazkundea bultzatzen dutenei.

PERTEez gain, Next Generation Europako funtsen kanalizaziorako beste tresnak aktibo pribatuak finantzatzeko dirulaguntzak eta aktibo publikoak finantzatzeko lizitazio-kontratuak izango dira.

Horrekin guztiarekin, kanalizazio-tresna edozein dela ere, jarduera ekonomikoa eta enplegua sortzeko duten gaitasunaren arabera ebaluatuko dira proiektuak. Zentzu horretan, garrantzi ekonomikoa neurtzeko bi bide daude:

1. Egindako inbertsiotik eratorritakoa: Europako funtsen gastuak berak jarduera ekonomikoa handitzea dakar. Horrela, esate baterako, sektore jakin bateko enpresa batek produktu aurreratuenen ikerketan eta garapenean inbertitzea erabakitzen badu, ekonomiaren gaineko lehen inpaktua I+Gko gastuarekin lotuta egongo da, besteak beste, baita ikerketa aurrera eramateko langile gehiago kontratatzearekin ere, eta, gainera, publizitate-agentzietan produktuaren merkaturatze-estrategia optimizatzeko.

Lehen ordainketa-bektore horrek inbertsioaren gastuaren zatia osatzen du, eta berehalako efektua du gainerako ehun ekonomikoan; izan ere, aurreko adibidearen kasuan, publizitate-agentzien sektoreak zeharka jasotzen du funtsen zati bat, eta funtsak jasotzen dituen enpresaren barruan langileak kontratatzeak soldata-masa handitzea dakar berekin, funtsen ondorioz zuzenean sortutakoa.

2. Inbertsioa itzultzetik eratorritakoa: inbertsio bat denez, itzulera ekonomikoa hasierako gastutik harago joango da. Itzulera horrek produktua edo ekoizpen-prozesua hobetzeko forma hartuko du, eta horrek eragina izango du eskarian, fakturazioa handituz (lehenengo kasuan) eta/edo eskaintzan (bigarren kasuan).

Eskaria handituz gero, inbertsioaren itzuleraren inpaktu ekonomikoa neurtzeko, gehikuntza horrek gainerako produkzio-sarean duen eragin biderkatzailea hartuko da kontuan. Adibidez, sektore bateko enpresa baten fakturazioa handitu egiten bada funtsei esker, enpresaren salgaien eta zerbitzuen kontsumoa handitu egingo da eskariari erantzun ahal izateko. Horrek jarduera zeharka areagotzea eragiten du, eskariaren hazkunde horri erantzuteko input gehiago (kapitala eta lana) behar baitira.

Bigarren kasuan, produkzio-prozesuaren hobekuntza batek lanorduak aurreztea ekar dezake, eta lan egindako ordu-kostuaren bidez monetizatu daiteke –kasu honetan, aurreztutako ordu bakoitzeko–; horrek esan nahi du lan egindako ordu bakoitzeko produktibitatearen igoera baliokidea izango dela.

Egia esan, inbertsioak berak eragindako inpaktuak (1. puntua) askoz ere errazago neurtzen dira; izan ere, badira tresna metodologiko adostuak, enpresa-gastuaren eta -inbertsioaren biderkatzaileen azterketa errazten dutenak (adibidez, Input-Output analisia Leontief-en matrize alderantzikatuaren bidez). Horrela, proiektuaren inpaktu ekonomikoaren estimazioa Balio Erantsi Gordinari (jarduera ekonomikoa diru-terminoetan) nahiz lanpostuei dagokienez eman daiteke.

Bigarrenerako, inpaktuaren estimazioak Enpresa Kontabilitateari eta teoria ekonomikoari buruzko ezagutza zehatza eskatzen du. Inbertsioaren itzulerak hainbat modu har dezakeenez, egin beharreko analisi metodologikoa modu espezifikoan garatu behar da proiektu bakoitzerako.

Baina bi kasuetan, inbertsioaren guztizko inpaktu ekonomikoa ordainketen bektorearen eta inbertsioaren itzulketen bektorearen batura izango da. Horrela, hiru efektu-mota desberdinen estimazioa lortuko da:

  1. Zuzeneko efektua: Next Generation funtsak jaso dituen enpresa onuradunaren beraren barruan sortutako jarduera eta enplegua.
  2. Zeharkako efektua: gainerako produkzio-sarean sortutako jarduera eta enplegua, hau da, Next Generation funtsen onuraduna ez den beste enpresa batzuetan sortutakoa, baina zeharka eragiten diena.
  3. Efektu induzitua: zuzeneko eta zeharkako efektuek etxebizitzen unitateen errenta erabilgarria handitzeari esker (soldata handiagoen bidez) sortutako jarduera eta enplegua; soldaten igoera hori ekonomiara itzultzen da, produktu eta zerbitzu gehiagoren kontsumoarekin.